Enerji Arzında Tarihi Daralma
Savaşın en kritik etkilerinden biri enerji piyasalarında hissedildi. İran’ın misilleme adımları sonrası Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin büyük ölçüde durması, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini doğrudan etkiledi. Gübre, üre, kükürt ve fosfat gibi tarımsal üretim için kritik ürünlerde de ciddi arz sorunları ortaya çıktı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, yaşanan tabloyu “tarihin en büyük enerji krizlerinden biri” olarak değerlendirdi. Küresel petrol tüketimi günlük 104 milyon varil seviyesinde gerçekleşirken arzın 95 milyon varilde kalması, piyasada ciddi bir açık oluştuğunu ortaya koydu.
Petrol ve Gaz Fiyatlarında Sert Yükseliş
Arz daralmasının etkisiyle Brent petrol fiyatları savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 30 artarken, Avrupa’da doğal gaz fiyatları yüzde 50’ye yakın yükseldi. Körfez ülkelerinin günlük petrol üretim kaybı ise 14 milyon varili aştı.
Artan enerji maliyetleri yalnızca sanayiyi değil, küresel taşımacılığı da vurdu. Gemi yakıt fiyatlarının yaklaşık yüzde 60 yükselmesi, navlun maliyetlerini artırarak tedarik zincirlerinde yeni kırılmalar yarattı.
Küresel Ticarette Yavaşlama Sinyali
Enerji krizi ve lojistik sorunlar, dünya ticaretinde de belirgin bir yavaşlamaya yol açtı. Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin aksaması, küresel filonun daralmasına neden olurken, ihracat ve ithalat dengelerinde bozulmalar yaşandı. Bu durum, özellikle yılın ikinci yarısında ticaret hacminin daha da zayıflayacağı beklentisini güçlendirdi.
Büyüme Tahminleri Aşağı Çekildi
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine göre, savaşın kısa vadede sona ermesi halinde bile küresel büyümenin bu yıl yüzde 2,8’e gerilemesi bekleniyor. Daha uzun sürecek bir senaryoda ise büyümenin yüzde 2’nin altına düşebileceği ifade ediliyor.
Dünya ekonomisinin yaklaşık 118 trilyon dolarlık büyüklüğü göz önüne alındığında, büyümede yaşanan 0,6 puanlık düşüşün en az 700 milyar dolarlık kayba yol açabileceği hesaplanıyor.
Petrol Krizi Derinleşebilir
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, petrol krizinin etkisiyle küresel büyüme beklentisini yüzde 2,4’e çekti. Kuruluş, Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların kısa vadede sona ermeyeceğini ve petrol stoklarının önümüzdeki aylarda daha da azalabileceğini öngörüyor.
Kırılgan Ekonomiler Daha Fazla Etkileniyor
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), özellikle petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkelerin bu süreçten daha ağır etkilendiğine dikkat çekti. Bu ülkelerin enerji faturalarının yıllık bazda 20 milyar dolardan fazla artabileceği belirtilirken, düşük gelirli nüfus üzerinde ekonomik baskının giderek büyüdüğü ifade edildi.
Yapay Zeka Yatırımları Kısmi Denge Sağlıyor
Öte yandan, teknoloji ve yapay zeka odaklı yatırımların küresel ticaretteki daralmayı kısmen dengelediği belirtiliyor. Özellikle Asya ekonomilerinin bu alandaki ihracat performansı, küresel büyümedeki düşüşü sınırlayan unsurlar arasında gösteriliyor.
Küresel ekonominin önümüzdeki dönemde nasıl bir seyir izleyeceği ise büyük ölçüde savaşın süresi ve enerji arzındaki normalleşmenin hızına bağlı olacak.