Nöbetçi Eczaneler
Bursa denildiğinde akla tarihi hanlar, camiler, türbeler ve Uludağ geliyor. Ancak şehrin geçmişi yalnızca sokaklarda ve ayakta kalan tarihi yapılarda saklı değil. Hisar bölgesindeki surların altında, Tophane çevresindeki tarihi galerilerde, eski mahzenlerde ve su yapılarında Bursa’nın yüzlerce, hatta binlerce yıllık geçmişine ışık tutan izler bulunuyor. Peki, Bursa’nın yer altında sakladığı sırlar neler?
Bursa’nın yer altında sakladığı tarih
Bursa’nın Hisar bölgesi, kentin en eski yerleşim alanlarından biri olarak dikkat çekiyor. Bugün surların, tarihi kapıların ve eski yapıların bulunduğu bu bölgede, geçmiş medeniyetlerden kalan izler yalnızca yüzeyde değil, toprağın altında da uzanıyor.
Bursa Büyükşehir Belediyesi Bursa Alan Başkanlığı’nın kayıtlarına göre Bursa Kalesi’nin temelleri Bitinya Kralı I. Prusias dönemine, milattan önce 185 yılına kadar uzanıyor. Farklı dönemlerde onarılan surların toplam uzunluğu 3 bin 380 metreyi buluyor. Surların 14 burcu ve Hisar, Kaplıca, Zindan, Pınarbaşı ve Yer Kapı olmak üzere beş kapısı bulunuyor.
Bu savunma sistemi, eski Bursa’nın nasıl korunduğunu anlamak açısından önemli bilgiler sunuyor. Surların bazı bölümlerindeki çift duvarlı yapı ve savunma düzenlemeleri de kentin geçmişteki askeri mimarisini gözler önüne seriyor.
Tophane’nin altında Bizans döneminden kalan galeriler var
Bursa’nın yer altındaki en dikkat çekici tarihi alanlarından biri Tophane’deki Haşim İşcan Parkı’nın altında bulunuyor.
Kamuoyunda Bizans galerileri olarak bilinen alandaki ilk arkeolojik çalışmalar 1935 yılında arkeolog Arif Müfit Mansel tarafından gerçekleştirildi. Kazılarda milattan sonra 5’inci ve 6’ncı yüzyıllara tarihlendirilen yapı kalıntıları, odalar, kapı boşlukları, koridorlar ve tonozlu geniş mekânlar ortaya çıkarıldı.
Bölgedeki araştırmalar 1986 ve 2000 yıllarında da devam etti. Daha sonraki çalışmalarda farklı dönemlere ait seramik parçaları ve mimari kalıntılar tespit edildi.
2026 yılında yeniden gündeme gelen alanda arkeolojik kazı çalışmaları temmuz ayında tekrar başlatıldı. Bursa Büyükşehir Belediyesi Başkanvekili Şahin Biba’nın 5 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, galerilerin alt kotta 10 ayrı mekândan oluştuğu belirtildi. Alanın restorasyonu ve çevre düzenlemesi için de proje hazırlandığı açıklandı.
Bu çalışmalar, Bursa’nın yer altındaki tarihinin henüz bütünüyle aydınlatılmadığını gösteriyor.
Bursa’da gizli tüneller gerçekten var mı?
Bursa’nın altında tarihi yapıların birbirine bağlandığı gizli tüneller bulunduğu yıllardır anlatılıyor. Özellikle Hisar, Tophane ve Zindankapı çevresindeki söylentiler, kentin merak edilen konuları arasında yer alıyor.
Bazı tarihi galerilerin, geçitlerin ve yer altı mekânlarının varlığı arkeolojik çalışmalarla ortaya konulmuş durumda. Ancak bunların tamamının birbirine bağlandığı ve kilometrelerce uzanan tek bir gizli tünel sistemi oluşturduğu yönünde kesinleşmiş bilimsel bir sonuç bulunmuyor.
Tarihi yapıların altında bulunan her geçidin kaçış yolu olarak kullanıldığını söylemek de doğru değil. Bu alanlar savunma, depolama, su ihtiyacı veya farklı mimari amaçlarla yapılmış olabilir.
Dolayısıyla Bursa’nın yer altı dünyasında gerçek tarihi kalıntılar ile kuşaktan kuşağa aktarılan şehir efsanelerini birbirinden ayırmak gerekiyor.
Emir Han’ın altında 36 mahzen bulunuyor
Bursa’nın yer altındaki geçmişini anlamak için yalnızca gizemli galerilere bakmak yeterli değil. Hanlar Bölgesi’ndeki tarihi ticaret yapıları da bu hikâyenin önemli parçalarından birini oluşturuyor.
Bunların dikkat çeken örneklerinden Emir Han, Orhan Bey döneminde yaptırılan tarihi yapılardan biri. Hanın alt katında geçmişte malların saklanması ve depolanması amacıyla kullanılan 36 mahzen, üst katında ise 38 oda bulunuyor.
Yüzyıllar önce Bursa’ya gelen tüccarların mallarını depoladığı bu mahzenler, şehrin ticari hayatının nasıl şekillendiğini gösteriyor.
Bursa’nın yer altındaki en büyük zenginliklerinden biri de su kaynakları
Bursa’nın geçmişi denildiğinde su kültürünü ayrı değerlendirmek gerekiyor. Uludağ’ın eteklerinde kurulan kent, doğal kaynakları ve kaplıcalarıyla yüzyıllardır tanınıyor.
Çekirge, Kükürtlü, Kaynarca, Oylat ve Tümbüldek gibi kaplıca bölgeleri, Bursa’nın jeotermal zenginliğini ortaya koyuyor.
Şehirde geçmişten günümüze ulaşan su depoları, çeşmeler ve kaynaklar da bu kültürün önemli parçaları arasında yer alıyor. Bursa Alan Başkanlığı kayıtlarında Eski Kaplıca veya Armutlu Meydan Çeşmesi olarak bilinen yapının yanında bulunan tarihi su deposundan duvar kalıntılarının günümüze ulaştığı belirtiliyor.
Bu yapılar, Bursa’da suyun yalnızca günlük ihtiyaç olmadığını, aynı zamanda şehrin gelişimini belirleyen önemli bir unsur olduğunu gösteriyor.
Bursa’nın altında keşfedilmeyi bekleyen başka neler var?
Bursa, Bitinya’dan Roma’ya, Bizans’tan Osmanlı’ya kadar birçok medeniyetin izlerini taşıyor. Bu nedenle kentin geçmişini anlamak için yalnızca bugünkü sokaklara ve tarihi binalara bakmak yeterli değil.
Toprağın altında kalan yapı temelleri, eski galeriler, mahzenler, su depoları ve sur kalıntıları, Bursa’nın geçmişine ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
Tophane’deki arkeolojik çalışmaların yeniden başlaması da bu açıdan büyük önem taşıyor. Yapılacak yeni araştırmalarla galerilerin hangi dönemlerde, hangi amaçlarla kullanıldığına ilişkin daha fazla bilgiye ulaşılması bekleniyor.
Belki de bugün her gün önünden geçtiğimiz tarihi yapıların altında, Bursa’nın henüz anlatılmamış başka hikâyeleri saklı.
