Merkez Haliliye ilçesi sınırlarında, kent merkezine 18 kilometre uzaklıktaki kırsal Örencik Mahallesi yakınlarında İstanbul ve Chicago üniversitelerinden araştırmacılar tarafından 1963’te yüzey çalışmaları sırasında fark edilen ören yerinde, en somut bulgular 1986’da tarlasını süren bir çiftçinin bulduğu heykelle ortaya çıktı.
Tarlasından çıkan taşın değerli olduğunu düşünen çiftçi, duyarlılık göstererek bu heykeli Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi yetkililerine teslim etti. İlk başta ne olduğu tam olarak anlaşılamayan heykel, müzede koruma altına alındı. Sonrasında Hilvan’daki Nevali Çori’de kazı yapmak için kente gelen ve müzede buluntuları gören Alman Prof. Dr. Klaus Schmidt, bu heykellerin çok önemli olduğunu düşünerek bölgede detaylı bir çalışma yapmaya başladı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden alınan izinle Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Şanlıurfa Müzesi tarafından Prof. Dr. Schmidt başkanlığında 1995’te bölgede kazı çalışmalarına başlandı. Kazılarda Neolitik döneme ait, boyları 3 ila 6 metre, ağırlıkları da 40 ila 60 ton olan, yabani hayvan figürlü “T” biçimli dikili taşlar bulundu.
Kazılarda aynı zamanda, 8 ila 30 metre çapında dairesel ve dikdörtgen şekilli, dünyanın en eski tapınak kalıntıları ve yaklaşık 12 bin yıl öncesine ait olduğu belirtilen 65 santimetre uzunluğunda insan heykeli gibi, çeşitli tarihi eserler de gün yüzüne çıkarıldı.
Gün yüzüne çıkarılan eserlerle ünü her geçen yıl artan Göbeklitepe, 2011 yılında UNESCO “Dünya Miras Geçici Listesi”ne alındı, 1 Temmuz 2018’de ise Bahreyn’de düzenlenen 42’nci Dünya Miras Komitesi Toplantısı’nda Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi. 4 yıl önce aldığı bu unvanla dünyadaki bilinirliği artan Göbeklitepe, 2019’un Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Göbeklitepe Yılı” olarak ilan edilmesiyle turizmde “altın yılı”nı yaşadı.
Her yıl binlerce yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlayan Göbeklitepe, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer aldıktan sonra, dört yılda 1 milyon 597 bin 87 kişiyi ağırladı. Göbeklitepe, bu yıl Ramazan Bayramı’nın ikinci gününde ağırladığı 10 bin 272 ziyaretçiyle günlük bazda en yüksek ziyaretçi sayısına ulaştı.
UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almasıyla senarist ve yönetmenlerin de ilgisini çeken Göbeklitepe, konu olduğu kitap, dizi ve animasyon filmleriyle popüler kültürün de bir parçası haline geldi.
Göbeklitepe ören yerindeki kazılar Prof. Dr. Necmi Karul başkanlığında devam ediyor.