Emeklilikte kademeli geçiş tartışmaları sürerken, çalışma hayatına 18 yaşından önce başlayan milyonlarca kişinin sigorta başlangıcının nasıl değerlendirileceği yeniden gündeme geldi. Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, kaleme aldığı köşe yazısında çocuk yaşta yapılan sigorta girişlerinin emeklilik hesabına etkisini, prim günlerinin durumunu ve mevzuattaki önemli istisnaları değerlendirdi.
Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre, 18 yaşından önce sigortalı olarak çalışmaya başlayanların ödediği uzun vadeli sigorta primleri geçerliliğini kaybetmiyor. Ancak sigortalılık süresinin başlangıcında mevzuat gereği farklı bir hesaplama uygulanabiliyor.
Özellikle kamuoyunda tartışılan Emeklilikte Kademe beklentisi nedeniyle erken yaşta sigorta girişi bulunan çalışanların durumu yakından takip ediliyor.
18 Yaşından Önce Ödenen Sigorta Primleri Emeklilikte Geçerli mi?
İsa Karakaş, yazısında iş ve sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında çocukların eğitim hayatlarını aksatmayacak belirli işlerde çalışabileceğine dikkat çekti. Hizmet akdiyle fiilen çalışan çocukların ise gerekli şartların bulunması halinde SSK, yani 4/1-a kapsamında sigortalı yapılmasının zorunlu olduğunu belirtti.
Emeklilik hesabında en fazla merak edilen konu ise 18 yaşından önce yatırılan primlerin durumu.
Karakaş’ın verdiği bilgilere göre, 18 yaşından önce ödenen uzun vadeli sigorta primleri kaybolmuyor. Söz konusu primler, emeklilik için gerekli toplam prim ödeme gün sayısına dahil ediliyor.
Sigortalılık süresinin hesabında ise farklı bir uygulama bulunuyor. SGK uygulamasında malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları açısından 18 yaşından önce tescili yapılan kişilerin sigortalılık süresi, kural olarak 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren başlatılıyor.
Emeklilikte Kademe Çıkarsa 18 Yaş Öncesi Sigorta Girişi Sayılacak mı?
Kademeli emeklilik beklentisi içinde olan çalışanların en fazla araştırdığı başlıklardan biri de erken yaşta yapılan sigorta girişleri oldu.
Karakaş, köşe yazısında muhtemel bir kademelendirme düzenlemesine ilişkin kendi değerlendirmesini de paylaştı. Özellikle 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasındaki sigorta girişlerinin olası bir düzenlemede önem taşıyabileceğine işaret etti.
Karakaş, EYT uygulamasından farklı olarak kademe bekleyenler açısından sigortalılık süresi şartının bulunmadığı görüşünden hareketle, yasal bir kademelendirme yapılması halinde 18 yaş öncesindeki geçerli sigortalılık kayıtlarının da dikkate alınabileceğini değerlendirdi.
Ancak bu değerlendirme, henüz yürürlüğe girmiş yeni bir kademeli emeklilik düzenlemesi anlamına gelmiyor. Karakaş’ın açıklamaları, mevcut sosyal güvenlik mevzuatı ve olası bir yasal düzenleme üzerinden yapılan uzman görüşü niteliği taşıyor.
Kaza-i Rüşt Kararı Alanlar İçin 18 Yaş İstisnası
Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamındaki bazı sigortalılar açısından ise farklı hükümler uygulanabiliyor.
Karakaş’ın yazısında yer verdiği bilgilere göre, bir meslek veya sanat okulunu tamamlayan ve eğitim aldığı alanda çalışan bazı gençler için kaza-i rüşt kararı önem taşıyor.
Türk Medeni Kanunu hükümleri kapsamında mahkeme kararıyla ergin kılınan ve kendi eğitimiyle bağlantılı bir işte fiilen çalışan kişiler açısından 18 yaş şartı aranmayabiliyor.
Bu durumda sigortalılık süresi mahkeme kararının verildiği tarihten itibaren başlayabiliyor. Karakaş, erken yaşta kazanılan bu statünün kişinin ilk işe giriş tarihine bağlı olarak emeklilik şartları açısından önem taşıyabileceğine dikkat çekti.
1 Nisan 1981 Öncesi Sigorta Girişi Olanlar İçin Kritik Ayrıntı
Sosyal güvenlik mevzuatındaki önemli istisnalardan biri de 1 Nisan 1981 tarihinden önce sigorta tescili yapılan kişileri ilgilendiriyor.
Karakaş’ın aktardığına göre, bu tarihten önce sigortalılık başlangıcı bulunan kişiler açısından 18 yaş sınırlaması farklı uygulanıyor. 1 Nisan 1981 öncesindeki sigorta başlangıçlarında sigortalılık süresi, tescilin yapıldığı tarihten itibaren değerlendirilebiliyor.
Bu tarihten sonra sigorta girişi yapılan kişilerde ise sigortalılık süresinin başlangıcında 18 yaş kuralı devreye giriyor.
Karakaş ayrıca malullük ve ölüm aylığı taleplerinde de mevzuatın farklı hükümler içerebildiğini belirterek, kişilerin ilk sigorta tarihleri ve tabi oldukları sosyal güvenlik mevzuatının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti.
Aile İş Yerinde Çalışan Çocukların Sigortasında Bu Şarta Dikkat
İsa Karakaş’ın köşe yazısında dikkat çektiği bir başka konu ise anne veya babasına ait iş yerinde çalışan çocukların sigortalılığı oldu.
18 yaşından küçük çocukların aileye ait iş yerinde çalışması halinde yalnızca sigorta girişinin yapılması her durumda yeterli olmayabiliyor. Karakaş’ın aktardığı mevzuat hükümlerine göre, mümeyyiz küçükler açısından vasinin katılımıyla yazılı hizmet sözleşmesi hazırlanması ve sözleşmenin hâkim tarafından onaylanması gerekiyor.
Gerekli onayın bulunmaması halinde sigortalılık kaydının geçerliliği konusunda sorun yaşanabileceği belirtiliyor.
18 yaşını tamamlayan veya mevzuat kapsamında daha önce ergin hale gelen çocuklarda ise yazılı hizmet sözleşmesi ve fiili çalışmanın bulunması durumunda hâkim onayı şartı aranmıyor.
18 Yaş Öncesi Sigorta Girişi Olanların Prim Günleri Kaybolmuyor
İsa Karakaş’ın değerlendirmelerine göre, erken yaşta çalışma hayatına başlayanların emeklilik hesabında sigorta başlangıç tarihi ile prim ödeme gün sayısının birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.
18 yaşından önce ödenen geçerli uzun vadeli sigorta primleri toplam prim gününe eklenirken, sigortalılık süresinin başlangıcında kişinin ilk işe giriş tarihi ve tabi olduğu mevzuat belirleyici olabiliyor.
Emeklilikte kademeli geçiş konusunda gelecekte yasal bir düzenleme yapılması halinde 18 yaş öncesi sigorta girişlerinin nasıl ele alınacağı ise düzenlemenin kapsamı ve kanunda yer alacak hükümlere göre netleşecek. Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş’ın köşe yazısındaki değerlendirmesi, bu kayıtların muhtemel bir kademelendirmede dikkate alınabileceği yönünde.